Het gehemelte is het dak van je mond, en de meeste mensen denken er nooit over na. Toch speelt dit stukje van je lichaam een grote rol bij eten, drinken en praten. Het zit precies boven je tong en loopt van net achter je voortanden tot aan je keel. Pas als er iets mee aan de hand is, merk je hoe belangrijk dit deel van je mond eigenlijk is.
Het harde en zachte deel van je monddak
Je monddak bestaat uit twee delen die goed van elkaar te onderscheiden zijn. Het voorste deel is hard. Je kunt het voelen door met je tong naar achteren te glijden vanaf je voortanden. Dit harde deel wordt gevormd door botstructuren in je kaak. Het is bedekt met een stevige laag slijmvlies. Achter dit harde gedeelte begint het zachte deel, ook wel het velum genoemd. Dat deel beweegt mee als je spreekt of slikt. Het hangt een beetje naar beneden en eindigt in het kleine neusje dat je in de spiegel kunt zien hangen, het huig. Beide delen werken samen om te voorkomen dat eten of drinken via je neus naar buiten komt.
De rol bij praten, eten en slikken
Zonder dit stukje anatomie zou praten een stuk lastiger zijn. Veel klanken maak je met je tong tegen het harde deel van je mond. Denk aan de letters t, d, n en l. Bij het slikken sluit het zachte deel zich af naar de neusholte, zodat voedsel de goede weg gaat. Bij mensen met een open gehemelte, wat een aangeboren afwijking is, werkt dit anders. Eten en drinken gaat dan moeizamer, en ook de spraak klinkt anders. Gelukkig is dit tegenwoordig goed te behandelen met een operatie, meestal al op jonge leeftijd.
Bultjes en pijn aan je monddak
Een bultje of pijnlijk plekje aan je monddak is een veelvoorkomende reden om bij de huisarts of tandarts langs te gaan. Aften zijn kleine zweertjes die van nature in de mond kunnen ontstaan. Ze zijn pijnlijk maar verdwijnen meestal vanzelf binnen een tot twee weken. Ook een brandend gevoel aan je monddak na het eten van iets te heets, zoals gesmolten kaas op een pizza, kent bijna iedereen. Dat weefsel is gevoelig en herstelt over het algemeen snel. Soms is een bultje wat hardnekkiger. Er zijn mensen die een klein bultje aan hun monddak bemerken dat steeds terugkomt. Dat kan te maken hebben met een virusinfectie, zoals het herpesvirus. Soms zit het bultje wat dieper, richting de laatste kies, en kan het gaan om botweefsel dat wat uitsteekt. Dit noemt men ook wel een torus palatinus: een goedaardige botuitgroeïing die geen behandeling nodig heeft, tenzij het voor problemen zorgt.
Wanneer je naar een arts gaat
De meeste klachten aan het monddak zijn onschuldig en gaan vanzelf over. Toch zijn er situaties waarbij het slim is om een arts of tandarts te raadplegen. Heb je een wond of bultje dat langer dan drie weken aanwezig is zonder te verbeteren? Ga dan langs. Datzelfde geldt voor een plek die groter wordt, bloeit zonder duidelijke reden, of waarbij je ook ergens anders in je mond of keel klachten hebt. Mondslijmvlieskanker is zeldzaam, maar begint soms als een onschuldig uitziend plekje dat niet geneest. Roken en veel alcohol drinken verhogen het risico daarop. Verder zijn er ook schimmelinfecties, zoals spruw, die het slijmvlies in de mond aantasten. Die komen vaker voor bij mensen met een verzwakt afweersysteem of bij baby’s. Je tandarts kan bij een gewone controle al veel zien en je doorverwijzen als dat nodig is.
Veelgestelde vragen
Waarom doet mijn monddak pijn na het eten?
Pijn aan je monddak na het eten komt vaak doordat je iets te heets hebt gegeten of gedronken. Het slijmvlies daar is dun en gevoelig, en verbrandt snel. De pijn verdwijnt meestal binnen een paar dagen vanzelf. Blijft de pijn langer dan een week aanhouden, dan is het verstandig om een tandarts te raadplegen.
Wat is een torus palatinus?
Een torus palatinus is een goedaardige botuitgroeïing in het midden van het harde deel van je monddak. Het voelt hard aan en veroorzaakt bij de meeste mensen geen klachten. Het is geen teken van ziekte en behoeft geen behandeling, tenzij het bij het dragen van een prothese of bij het eten voor hinder zorgt.
Kan een bultje aan je monddak gevaarlijk zijn?
De meeste bultjes aan je monddak zijn onschuldig, zoals aften, kleine cysten of botuitgroeïingen. Een bultje wordt pas zorgwekkend als het langer dan drie weken aanhoudt, groeit, bloeit of pijnlijk blijft zonder duidelijke oorzaak. In dat geval is het verstandig om dit te laten controleren door een tandarts of huisarts.
Wat is het verschil tussen een open en een gespleten gehemelte?
Een open gehemelte, ook wel een gespleten gehemelte of schisis genoemd, is een aangeboren afwijking waarbij het monddak niet volledig is gesloten. Dit kan problemen geven met drinken, eten en spreken. Het wordt bijna altijd behandeld met een operatie, meestal in het eerste levensjaar van het kind.
